leestijd 4 min.
“Je hebt niet altijd een plan nodig, soms moet je gewoon ademen, vertrouwen, loslaten en voelen wat er werkelijk gebeurt”
Wat is haptonomie nou eigenlijk. Ik werk nu al ruim 25 jaar als haptonomisch geschoolde fysiotherapeut en die vraag wordt mij regelmatig gesteld. Het is niet altijd makkelijk er een antwoord op te geven. Maar door wat praktische voorbeelden en uitleg, juist van dingen die we allemaal in het dagelijks leven tegenkomen, ontstaat er al snel een soort beeld van haptonomie.
Wanneer ik merk dat er een begrip van haptonomie bij de ander ontstaat is dat altijd prettig, want dan kunnen we elkaar beter begrijpen en meer in elkaars ervaringswereld over dingen praten. Sterker nog: soms staan woorden juist een goed begrip van elkaar in de weg. Haptonomie is nog steeds omgeven met een zweem van vaagheid, maar ik weet dat het zo duidelijk is als zwart en wit. En naar mijn mening ook van groot belang om meer in onze wereld te worden geïntegreerd en begrepen.
En waarom? Je zou kunnen zeggen dat we allemaal een soort gebruiksaanwijzing hebben, een eigen manier van hoe je gevoel en je gedrag functioneert. Deze gebruiksaanwijzing staat niet op een bijlage in de verpakking maar is het beste zichtbaar in de ontmoetingen met onze medemens. In het contact wat we met anderen hebben, zien we onszelf terug. We leven immers voortdurend in verbinding met andere mensen, met onze familie, onze vrienden, buren, voorbijgangers, medeweggebruikers, collega’s, bazen, personeel, overheden en…. Met jezelf.
Lichamelijkheid
In alle verschillen die we als mensen hebben is er ook één ding dat we delen: we hebben allemaal een lichaam. En dat lichaam heeft de meeste aandacht. Dat lijkt ook logisch, want dat lichaam is voor anderen nou eenmaal zichtbaar en we sjouwen er ons hele leven mee rond, met alle genoegens en beperkingen die dat lichaam ons geeft.
Om er goed uit zien en om ons goed en fit te voelen rennen, fietsen en zwemmen we of we gaan zware gewichten tillen in de sportschool. En we kunnen ook een lifestyle-coach om begeleiding vragen en die helpt ons in een nog betere versie van onszelf om te turnen.
Er is een hele fitness, cosmetica en leefstijl industrie beschikbaar om er zo perfect mogelijk uit te zien. En als dat nog niet genoeg is, of je wilt nog meer perfectie in je uiterlijk vertoon, kun je veel geld uitgeven en naar een plastisch chirurg gaan.
Met ons mobieltje kunnen we dan ook nog op sociale media al dat uiterlijk vertoon met elkaar delen. Dat we daar in het algemeen juist nog ongelukkiger van worden en nog meer op dat lichaam gaan focussen, lijken velen van ons zich maar weinig bewust… en helaas…dat geeft weer veel stress.
Hoe zit dat nou met wat er zich in het binnenste van dat lichaam afspeelt. Daar hebben we ook allemaal iets gemeen, namelijk onze gedachten, emoties en gevoelens. Daarin proberen we een groot deel van ons leven enigszins balans te krijgen, zodat we meer rust, geluk of evenwichtigheid ervaren.
Verbondenheid
Op het moment dat we meer ín ons lichaam komen en het met liefdevolle, niet oordelende aandacht gaan erkennen gaan we ervaren hoe we daarmee verbonden zijn met de wereld.
Door ons vanuit ons lichaam met anderen te verbinden kunnen we veiligheid en vertrouwen vinden. Maar ook ervaren we dan dat we dat kunnen verliezen met angst, verdriet of pijn tot gevolg. Ook dat delen we weer met iedereen: we maken dat allemaal wel mee.
Via ons lichaam met al zijn zintuigen ervaren we de wereld en wat die wereld met ons doet. In de haptonomie gaat dan de aandacht vooral uit naar de basis van alle zintuigen, de tastzin. Hoewel het zien en het horen, de ogen en oren dus, door ons vaak als belangrijkste vermogens worden gezien, is het de tastzin die er echt voor zorgt dat we onze eigenheid, onze verlangens en onze afkeuren kunnen onderscheiden.
Via onze tastzin kunnen we ons verbinden met de wereld om ons heen en de mensen daarin. En diezelfde onontbeerlijke tastzin doet ons ook het vermogen leren voelen om vrij te zijn, maar ook afhankelijk. We kunnen niet zonder anderen maar willen ook op eigen benen kunnen staan.
Juist je gevoel, je tastzin, vertelt je hoe je je zelf in dat speelveld van ambivalentie staande kunt en wilt houden. Zo kun je je gevoel als leidraad volgen en minder op je gedachten gaan vertrouwen. Je denken overheerst vaak, maar is gekleurd door meningen, verwachtingen, oordelen en aannames. Je gevoel daarentegen vertelt jou precies waar je je goed voelt en waar niet.
Lichaamsbewustzijn
Net als haptonomie staan ook meditatie en mindfulness erg in de belangstelling, en terecht. Het zijn manieren om in het hier en nu je eigen rust, je eigen gemoedstoestand en je eigen beweegredenen waar te nemen. Even niet gelijk in reactie komen op iets wat er gebeurt, maar eerst tot rust. Je fysiologie even in balans krijgen. Ook in de mindfulness ben ik geschoold en heb de certificering MBCT, oftewel mindfulness based cognitive therapie.
Bij haptonomie gaat dat in tegenstelling tot meditatie en mindfulness, wat je “in je eentje” doet, meer om wat je voelt in relatie en in contact met de ander. Anderen doen “iets” met je, brengen je gemoedstoestand in beweging. Reuring zou ik zeggen. Deining misschien. Wat een ander uitstraalt, zegt, doet of juist niet doet, doet ook iets met ons. Het geeft ons onrust, maakt ons blij of juist boos, bang of verdrietig. We voelen ons niet gezien, gehoord, begrepen of juist wel en dat laatste kan ons dan misschien weer afhankelijk maken van een ander. Dat leert ons onze tastzin. Tasten om ons heen, aftasten van de wereld, maar ook aftasten van je gevoel en het ervaren wat er in je lichaam gebeurt.
Tastzin
Het is niet voor niks dat het woord tast, of tact, in zoveel spreekwoorden terugkomt. Iemand kan tactloos zijn, of juist tactvol. Het gemoed schiet vol bij het ervaren van mooie muziek of droevig nieuws, op de tast naar iets zoeken, met je vingers tast je de stof van je nieuwe jas of broek en je troostende handen leg je op de schouders van je naasten als ze verdriet hebben.
Voelen wat dit spel van jou en de ander met je doet, dat is haptonomie in de praktijk. Het kan jou leren onderscheid te maken tussen jouw gevoel en dat van de ander. Het kan je helpen los te komen van negatieve gevoelens die anderen je geven. Let wel: meestal doet de ander dat niet expres. Het gaat vaak onbewust. Zijn zo vol van hun eigen gevoel, mening, verwachtingen en oordelen dat ze niet stil staan bij wat hun gedrag of hun woorden met jou doen en wat dat voor jou zou kunnen betekenen. En laten we eerlijk zijn, heb je dat andersom wel altijd in de gaten? Denk ‘t niet.
Van meditatie en mindfulness is ondertussen bewezen dat het een duidelijk positief effect heeft op iemands welbevinden en ‘lichamelijk’ functioneren. Meer kennis van haptonomie heeft deze invloed ook.
Gevoel of emotie?
Veel van wat we voelen en denken en de lichamelijke reacties die daar een gevolg van zijn, gebeuren in contact met andere mensen. Ga je “haptisch” met je zelf om dan sta je net als bij meditatie of mindfulness stil bij je eigen gevoelens, je gedachten en je lichamelijke reacties, maar dan in contact met de ander. Haptonomisch inzicht in jezelf kan dan als groot voordeel hebben dat je jezelf sneller herkent in dat contact met anderen en daardoor bewuster wordt van wat er nou precies met jou gebeurt in contact met die ander.
Elke dag en elk moment hebben de relaties en interacties met anderen invloed op jouw gemoedstoestand. Soms merk je dat je “ineens” hoofdpijn hebt of erg onrustig wordt in je lichaam, dit kan makkelijk veroorzaakt worden door frustratie over wat de ander doet of juist niet doet. Met anderen kun je lachen, voel je verdriet of blijheid, je kunt opwinding of juist verveling ervaren.
Soms kost de nabijheid van anderen jou veel energie maar soms geeft het juist weer energie. Hoe ga jij nou de hele dag om met al deze gevoelens, gedachten en lichamelijke reacties? Haptonomie kan je helpen trainen het contact met de ander beter te ervaren en onderscheid te leren maken in wat voor jou belangrijk is en hoe je daarin meer ruimte voor jezelf creëert en je grenzen beter kan bewaken. Want dat laatste is nodig om juist niet je energie te verliezen.
Invloedsfeer
Haptonomisch inzicht kan jou dus helpen in het dagelijks leven. Je blijft rustiger als er iemand tegen je loopt te zeuren. Je leert herkennen dat deze gevoelens van jou zijn en door die (h)erkenning maak je je makkelijker los van wat die ander met je gemoedsrust zou kunnen doen. Je hoeft niet mee te gaan in de emoties van zo’n gesprek maar je eigen ruimte en je eigen fysiologie bewaken kun je wel.
Op het gedrag en de gewoontes van anderen hebben we geen invloed. We hebben wel invloed op hoe we daarop reageren. Dat is hetzelfde als met stress: de stress om je heen, door wat dan ook veroorzaakt, kun je meestal niet veranderen. Jouw reactie op en omgang met die situatie daarentegen kun je wel beïnvloeden.
We kunnen met zijn allen makkelijk over van alles en nog wat klagen of ons ongenoegen uitspreken, maar dat geeft je zelden ruimte of opluchting, want je zult de situatie net zo makkelijk weer tegen gaan komen. Erover gaan praten met een ander kan juist wel begrip en ruimte geven om je beter te gaan voelen.
Je weet wel, zo’n gesprek waarbij we dan ook naar de ander moeten luisteren… in veel gesprekken is er vaak wederzijds ongemak door het gevoel niet begrepen te worden, of niet gehoord of niet serieus te worden genomen. We vinden het ook vaak moeilijk om te luisteren en niet te snel met ons eigen oordeel of ons eigen verhaal te komen… Luisteren vraagt verbinding, empathie en ruimte voor de ander. Even jezelf minder belangrijk vinden. Maar misschien ook aan de ander vragen zichzelf even minder op de voorgrond te zetten…
Ook dat is in een haptonomisch contact te herkennen, te trainen en voor jezelf te ontwikkelen waardoor je in gesprekken veel meer ervaart hoe de ander werkelijk in verhouding tot jou staat.
Kom eens langs om hierover van gedachten te wisselen, maar ook om meer bewustzijn te ontwikkelen. Het maakt je vrijer….
Per slot van rekening ervaren we de meeste stress doordat we onszelf toestaan die stress te ervaren. Met meer ruimte voor jezelf, betere begrenzing en meer bewustzijn van wat wel en niet voor en van jou is of voor of van jou zou moeten zijn ervaar je zeker veel minder stress.
Loslaten is ook een kunst. Maar loslaten wat je niet eerst vasthoudt, is helemaal niet moeilijk.