leestijd 3-4 min.
“the greatest weapon against stress is our ability to choose one thought over another”
Stress is vaak een vicieuze cirkel. Zeker als mensen al in stressvolle levensomstandigheden zitten, veel tegenslagen meemaken en misschien ook nog eens nauwelijks rond kunnen komen. Die mensen zijn ook niet in staat om zelf hun stress op te lossen en keuzes te maken die hun vitaliteit en gezondheid ten goede komen. Soms zijn ogenschijnlijke oplossingen, zoals een vakantie, natuurlijk prima en leuk om naar uit te kijken, maar als je dan thuis gelijk weer in de stresszone zit en je moe voelt klopt er iets niet. Dan is het verstandig om eens na te denken over hoe dat zou kunnen. De eerste signalen van stress serieus nemen en niet te licht over denken.
Daarmee zou ik je graag op weg willen helpen.
Wat is stress?
Stress is het onvermogen om je aan te passen aan een veranderende omgeving of een veranderende situatie. Stress is niet per definitie ongezond, er zijn twee vormen van stress: eustress en distress. Als je alles wat op ons afkomt en wat we doen ziet als belasting dan kun je daar onze belastbaarheid tegenover zetten. Je belastbaarheid is de optelsom van je constitutie (je erfelijke samenstelling), je conditie en spierkracht, je gezondheid en immuniteit en je mentale weerbaarheid. Misschien op de eerste (constitutie) na, kun je ze allemaal positief of negatief beïnvloeden.
Belastbaarheid.
Je belastbaarheid positief beïnvloeden doe je ook door uitdagingen aan te gaan. Uitdagingen kunnen lichamelijk zijn, zoals sporten, buiten zijn in de natuur, liefst ruige natuur. Sporten ken je waarschijnlijk wel. Door te trainen wordt je lichaam sterker en fitter. Lijkt me duidelijk dat dat je belastbaarheid verhoogt. Buiten zijn in verschillende weersomstandigheden (kou, heet, nat, wind) geeft je lichaam en immuunsysteem de mogelijkheid zich ertegen te wapenen. Voeding geeft je de mogelijkheid gezonder te worden (mits je goede voeding neemt).
Zo kun je lichamelijk belastbaarder worden…als je de uitdagingen maar af en toe opzoekt. In dit kader past ook het spreekwoord: “use it or loose it”. Je organen moeten regelmatig aan het werk gezet worden om goed te blijven functioneren. Ik twijfel zelf bijvoorbeeld nogal aan een ander spreekwoord wat wel bekend is: “het gemak dient de mens”. Niet mee eens dus, ik denk dat te veel gemak onze belastbaarheid verkleint en ons kwetsbaarder maakt.
Je mentale belastbaarheid kun je trainen door goed te leren omgaan met tegenslagen en vervelende gebeurtenissen. Ook de manier waarop je denkt en tegen jezelf praat kan je belastbaarheid vergroten. Heel negatief voor je mentale weerbaarheid zijn bijvoorbeeld de woorden: “altijd en nooit”. Ook overtuigingen, vastzittende meningen in jezelf over de wereld om je heen, kun je leren loslaten. Mindfull kijken, zonder oordeel helpt je je mentale belastbaarheid te vergroten. Je wordt sterker als je flexibeler bent, als je meer begrip kunt opbrengen voor de ander en als je kunt incasseren.
Stress is er in verschillende vormen.
Zo is stress dus eustress of distress. Eustress is het geïnspireerd kunnen worden van uitdagingen. Ze versterken je belastbaarheid en vitaliteit. Eustress vergroot je veerkracht. Je zou het kunnen vertalen met “de juiste stress”. Distress is juist het gevolg van uitdagingen die je verlammen of van slag brengen. Ze verzwakken je belastbaarheid en vitaliteit. Zelfs ziek worden ligt op de loer.
Stress dient zich aan in voor ons twee verschillende mogelijkheden: de stress die niet in je nadeel hoeft te zijn of zelfs in je voordeel: uitdagingen aangaan. Of de stress die in je nadeel is, waar je door van slag raakt.
In de lichamelijke reactie op stress, onze fysiologie, reageren we identiek op deze twee verschillende stressprikkels: ze geven dezelfde signalen af aan je lichaam, namelijk: vechten of vluchten. Dat betekent dat je lichaam adrenaline vrijmaakt: je hart gaat sneller kloppen, je ademhaling versnelt en er gaat meer bloed naar de spieren: met als gevolg dat je actie kunt ondernemen of er vandoor kunt gaan. En hoewel het in sommige situaties erg handig is om te kunnen vluchten of vechten, is het zeker niet de bedoeling om de hele dag in de startblokken te staan. Dit is wat helaas wel veel gebeurd in ons lichaam en zenuwstelsel in de dagelijkse stress die ons parten speelt.
“Alle dagen stress of alledaagse stress?”
In de cursussen krijg je zicht op wat er in je lijf gebeurt als reactie op een stressprikkel, die immers puur lichamelijk is. Het zijn onze gedachten, en daarna ons gevoel en gedrag (dus de reactie op die stressprikkel) die ons in de (stress)problemen brengen. Op alledaagse stress, dit zijn de “gewone” verantwoordelijkheden en verplichtingen die we elke dag hebben, dingen die we vaak niet leuk vinden, maar er nou eenmaal bij horen. Daarnaast de “echte” stress, de zaken waarover we ons zorgen maken, dingen uit het verleden die ons op scherp houden, onze angsten en onzekerheden en onverwerkte emotionele gebeurtenissen die ons lichaam ook stress geven: de “alle dagen stress”.
Het verschil in die soorten stress is voor ons lichaam niet relevant. We reageren fysiologisch hetzelfde op die verschillende stress omstandigheden. Tenminste, als je de alledaagse stress ook als stress benaderd. Jouw persoonlijke reactie en manier van omgaan met prikkels, bepaald of de stress ook werkelijk als negatief wordt ervaren. Welke stress prikkel dan ook, de alledaagse of de “alle dagen stressvolle gevoelens”: de hartslag, ademhaling, spierspanning en “vecht of vluchtmodus” is gelijk. Zo kun je dus een uitdaging (alledaagse stress) zien als stress die je weerbaarheid en belastbaarheid vergroot: je vecht reactie positief benutten. Dan vindt de energie zijn uitweg op een positieve manier.
Is het dan wel echte stress?
Het is altijd echte stress, maar het scheelt nogal of je voor een tijger staat of voor een volle agenda of met allerlei doemgedachten in je hoofd rondloopt…ook wanneer je piekert, geef je echte stress signalen af. Je lichaam herkent alleen de stress signalen, niet de herkomst ervan.
Op ongeacht welke stress dus, gaat jouw lichaam zich voorbereiden om met het gevaar te kunnen omgaan. Dus direct de aanmaak van cortisol en adrenaline (de stresshormonen) met als gevolg een hart dat sneller gaat kloppen om meer bloed naar de spieren te krijgen. Er worden suikers vrijgemaakt om aan die energiebehoefte te voldoen en daarom gaan andere fysiologische processen, zoals je immuunsysteem en je stofwisseling in de wachtstand. Voor de directe overleving zijn een aantal lichaamsprocessen niet van belang, zoals de al genoemde immuunstofwisseling, spijsvertering, en bijvoorbeeld ook je voortplantingsstofwisseling (je libido) en die komen allemaal in eerste instantie tijdelijk, in de wachtstand.
Als je niet goed in staat bent om positief met de stress om te gaan zal het geen eustress kunnen worden en wordt je weerbaarheid niet vergroot. Gebruik voor de groei van je belastbaarheid je vecht reactie op de stress (uitdaging) en kom in beweging. Blijf je langere tijd en veel in de vlucht of freeze reactie op de stress, dus in de overlevingsstand, dan zullen allerlei stressklachten op gaan treden. Je belastbaarheid neemt af. Je immuunsysteem functioneert niet goed: veel en vaker infecties; je spijsvertering raakt ontregelt en wordt overactief (darmklachten, diarree, slechte voedselopname) of juist verlaagd actief (spijsverteringsklachten, je wordt zwaarder, minder goede en onregelmatige stoelgang), je slaapt slechter, moeheid en overdag concentratieproblemen, emotioneler en uiteindelijk functioneer je gewoon veel minder goed. Ook je mogelijkheden om je te ontspannen worden moeilijker, evenals je intimiteit en lichamelijkheid. Overleven doe je in je hoofd. Je blijft malen en piekeren, je lichamelijke ervaringen zijn aldoor negatief, zwaar, pijnlijk en gespannen, je raakt t vertrouwen in je lichaam kwijt.
Je ervaart vooral de stress die je jezelf toestaat te ervaren: vertrouwen versus controle.
Bij stress hebben we dus al aangenomen dat het niet de situaties zijn die het verschil maken, het is hoe we reageren op een situatie. Mensen die de meeste stress ervaren kijken vooral wat er fout gaat en zitten de oplossing of het hoe en waarom van die situatie te veel te bedenken. Daardoor ontstaan makkelijker negatieve gedachten en gepieker. Ontspannen mensen kijken meer naar wat er goed gaat. Ze hebben in het algemeen meer vertrouwen. Als je minder goed met stress kunt omgaan, is vaak de behoefte aan controle en grip op de situatie willen hebben de oorzaak.